Xung đột lợi ích: khai báo không phải thừa nhận sai

Nhiều người ngại khai báo xung đột lợi ích vì nghĩ nó là thừa nhận công trình của mình có vấn đề.

Thực tế ngược lại: có xung đột lợi ích là bình thường và không tự nó làm nghiên cứu kém tin cậy. Không khai báo mới là vấn đề — và nó có thể dẫn tới rút bài.

Các dạng xung đột lợi ích

• Tài chính — nhận tài trợ, thù lao, cổ phần, hoặc lợi ích vật chất từ bên có liên quan tới kết quả.
• Nghề nghiệp — kết quả ảnh hưởng tới vị trí, thăng tiến, hoặc uy tín của bạn.
• Quan hệ — bạn có quan hệ cá nhân hoặc công tác với đối tượng nghiên cứu, với đơn vị được đánh giá, hoặc với tác giả bài bạn bình duyệt.
• Vai trò kép — bạn vừa nghiên cứu vừa quản lý đối tượng nghiên cứu; hoặc vừa là bác sĩ vừa là người nghiên cứu với chính bệnh nhân của mình.
• Trí tuệ — bạn đã công khai bảo vệ một quan điểm mà nghiên cứu này có thể ủng hộ hoặc bác bỏ.

Khi nào phải khai báo

• Khi gửi bài — hầu hết tạp chí có mẫu khai báo bắt buộc.
• Khi nhận lời bình duyệt — nếu bạn có quan hệ với tác giả hoặc lợi ích liên quan.
• Khi nộp hồ sơ đề tài.
• Khi nộp hồ sơ đạo đức.
• Khi tham gia hội đồng đánh giá mà bạn có liên quan.
• Nguyên tắc: nếu bạn phân vân có nên khai báo không, hãy khai báo.

Khai báo thế nào

• Cụ thể — nêu rõ nguồn tài trợ, tên tổ chức, và bản chất quan hệ.
• Đầy đủ — khai cả những thứ bạn nghĩ là nhỏ.
• Cho toàn bộ nhóm tác giả — không chỉ cho bạn.
• Theo đúng mẫu và định dạng của nơi nhận.
• Khai báo cả khi không có — nhiều tạp chí yêu cầu nêu rõ là không có.

Về nguồn tài trợ

• Luôn ghi nhận nguồn tài trợ theo đúng định dạng yêu cầu.
• Nêu rõ vai trò của nhà tài trợ — họ có tham gia thiết kế, thu dữ liệu, phân tích, hay viết bài không.
• Nếu nhà tài trợ không tham gia, nói rõ điều đó — nó tăng độ tin cậy.
• Cẩn thận với thoả thuận cho phép nhà tài trợ duyệt hoặc chặn công bố — nhiều tạp chí không chấp nhận, và nó đặt bạn vào thế khó.
• Bàn về quyền công bố trước khi ký, không phải khi có kết quả bất lợi.

Quản lý xung đột

• Khai báo là bước đầu, không phải bước cuối.
• Với vai trò kép, tách vai trò khi có thể — để người khác thu dữ liệu, để người khác mời tham gia.
• Với đối tượng ở vị thế phụ thuộc, có biện pháp bảo đảm việc từ chối không gây hậu quả.
• Với bình duyệt, từ chối nếu xung đột lớn — đừng cố làm khách quan.
• Nếu là thành viên hội đồng đánh giá công trình bạn có liên quan, rút khỏi phần đó.
• Hỏi quy định của cơ sở — nhiều nơi có hướng dẫn cụ thể.

Trong nghiên cứu về chính đơn vị mình

• Rất phổ biến và hoàn toàn hợp lệ — nhưng cần nêu rõ mối quan hệ.
• Nêu rõ vị thế của bạn trong đơn vị và nó ảnh hưởng thế nào tới việc thu dữ liệu.
• Xin phép bằng văn bản để dùng dữ liệu của đơn vị.
• Bàn từ đầu điều gì xảy ra nếu kết quả bất lợi cho đơn vị.
• Giữ độc lập trong phân tích — đây là điều làm nên giá trị của công trình.

Hậu quả của việc không khai báo

• Tạp chí có thể đăng đính chính hoặc rút bài.
• Ảnh hưởng tới uy tín lâu dài — và nó khó khôi phục.
• Có thể bị xử lý theo quy định của cơ sở hoặc nhà tài trợ.
• Trong khi việc khai báo gần như không gây hậu quả gì — đây là điểm bất đối xứng quan trọng.

Một điều đáng nhớ

Phép thử đơn giản: nếu điều này được công khai sau khi bài đã đăng, người đọc có thấy bị bất ngờ không?

Nếu có, hãy khai báo trước. Khai báo mất hai dòng; không khai báo có thể tốn cả uy tín xây trong nhiều năm.

Câu hỏi thường gặp