Trích dẫn thường được coi là thủ tục để tránh đạo văn. Nhưng nó còn là công cụ lập luận — mỗi trích dẫn nói với người đọc rằng khẳng định này có chỗ dựa.
Và trích dẫn tốt không phải trích nhiều. Là trích đúng chỗ, đúng nguồn.
Khi nào cần trích dẫn
- Mọi ý không phải của bạn — kể cả khi đã diễn đạt lại hoàn toàn.
- Mọi số liệu không phải bạn thu.
- Mọi phương pháp hoặc công cụ do người khác phát triển.
- Các khẳng định gây tranh cãi — cần chỗ dựa mạnh hơn.
- Không cần trích dẫn cho kiến thức phổ thông trong ngành — nhưng ranh giới này khác nhau giữa các lĩnh vực, và khi phân vân thì nên trích.
Chọn nguồn để trích
- Ưu tiên nguồn gốc — nơi ý tưởng hoặc kết quả xuất hiện lần đầu.
- Trích nguồn cập nhật cho hiện trạng, và nguồn kinh điển cho nền tảng.
- Chỉ trích thứ bạn đã đọc — đây là nguyên tắc bị vi phạm nhiều nhất.
- Nếu bắt buộc trích qua nguồn trung gian, ghi rõ điều đó — đừng ghi như thể bạn đã đọc bản gốc.
- Trích cả nghiên cứu mâu thuẫn với bạn — chỉ trích nguồn ủng hộ là vấn đề về liêm chính.
Đặt trích dẫn đúng chỗ
- Ngay sau khẳng định mà nó hỗ trợ — không dồn hết vào cuối đoạn.
- Nếu một đoạn dựa trên một nguồn, làm rõ điều đó ngay đầu đoạn — nếu không, người đọc tưởng phần lớn đoạn là của bạn.
- Phân biệt rõ đâu là lời tác giả, đâu là diễn giải của bạn.
- Với trích nguyên văn, dùng ngoặc kép và ghi số trang.
- Đừng xâu chuỗi quá nhiều nguồn cho một khẳng định đơn giản — nó không làm khẳng định mạnh hơn.
Các lỗi trích dẫn
- Trích thứ chưa đọc — bạn có thể truyền lại lỗi của người khác.
- Trích sai ý — nguồn không thật sự nói điều bạn gán cho nó.
- Trích chọn lọc — chỉ lấy phần hợp với bạn, bỏ phần ngược lại.
- Trích quá nhiều bài của chính mình mà không cần thiết.
- Danh mục tham khảo không khớp với trích dẫn trong bài — lỗi hình thức phổ biến nhất.
- Định dạng không nhất quán.
Quản lý danh mục tham khảo
- Dùng phần mềm quản lý trích dẫn — nó giảm phần lớn lỗi hình thức và tiết kiệm nhiều giờ.
- Nhập ngay khi tải tài liệu, không phải khi viết bài.
- Kiểm thông tin phần mềm nhập tự động — nó thường có lỗi, đặc biệt tên tác giả và tên tạp chí.
- Đổi định dạng theo tạp chí đích — phần mềm làm việc này trong vài giây.
- Kiểm lần cuối bằng tay — đối chiếu mỗi trích dẫn trong bài với danh mục.
Trước khi gửi bài
- Kiểm mọi trích dẫn trong bài đều có trong danh mục và ngược lại.
- Kiểm định dạng đúng yêu cầu tạp chí.
- Kiểm các nguồn quan trọng — bạn có thật sự đã đọc chúng không.
- Kiểm bạn có bỏ sót nghiên cứu quan trọng nào không — người bình duyệt trong ngành sẽ nhận ra.
- Cập nhật nếu có công trình mới xuất hiện trong lúc bạn viết.
Về việc tự trích dẫn
- Trích bài của chính mình khi thật sự liên quan là bình thường.
- Nhưng trích quá nhiều không cần thiết bị chú ý — và một số tạp chí kiểm điều này.
- Nếu bài mới dựa trên bài cũ của bạn, nêu rõ mối liên hệ.
- Đừng để việc tăng chỉ số dẫn dắt quyết định trích dẫn.
Một điều đáng nhớ
Với mỗi trích dẫn, hãy hỏi: tôi trích cái này để làm gì?
Nếu câu trả lời là để chứng minh tôi đã đọc nhiều, hãy bỏ nó. Trích dẫn phục vụ lập luận của bạn — và một bài với hai mươi trích dẫn đúng chỗ mạnh hơn một bài với tám mươi trích dẫn rải rác.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào cần trích dẫn?
Mọi ý không phải của bạn kể cả khi đã diễn đạt lại, mọi số liệu không phải bạn thu, mọi phương pháp do người khác phát triển, và các khẳng định gây tranh cãi.
Nguyên tắc nào bị vi phạm nhiều nhất?
Chỉ trích thứ bạn đã đọc — nếu bắt buộc trích qua nguồn trung gian thì phải ghi rõ điều đó.
Đặt trích dẫn ở đâu?
Ngay sau khẳng định mà nó hỗ trợ, không dồn hết vào cuối đoạn — và nếu một đoạn dựa trên một nguồn thì làm rõ ngay đầu đoạn.
Quản lý danh mục tham khảo thế nào?
Dùng phần mềm quản lý trích dẫn và nhập ngay khi tải tài liệu — nhưng kiểm thông tin nhập tự động vì nó thường có lỗi ở tên tác giả và tên tạp chí.
Câu hỏi nên đặt cho mỗi trích dẫn là gì?
Tôi trích cái này để làm gì — nếu câu trả lời là để chứng minh tôi đã đọc nhiều thì hãy bỏ nó.
