Với mỗi người đọc trọn bài của bạn, có hàng chục người chỉ đọc tiêu đề, và vài người đọc thêm tóm tắt.
Hai phần đó quyết định bài có được đọc tiếp hay không — và chúng nên được viết cuối cùng, khi bạn đã biết chắc bài nói gì.
Cấu trúc tóm tắt
- Bối cảnh và vấn đề — một hai câu.
- Mục tiêu hoặc câu hỏi nghiên cứu — một câu, rõ.
- Phương pháp — thiết kế, đối tượng, cỡ mẫu, cách phân tích. Ngắn nhưng đủ.
- Kết quả chính — có số liệu cụ thể nếu tạp chí cho phép. Đây là phần quan trọng nhất.
- Kết luận — một câu, và đúng mức.
- Theo đúng định dạng tạp chí yêu cầu — một số nơi yêu cầu tóm tắt có tiêu đề mục.
Các nguyên tắc
- Tự đứng được — người đọc hiểu mà không cần đọc bài.
- Không trích dẫn trong tóm tắt, trừ khi tạp chí cho phép.
- Không nêu thông tin không có trong bài.
- Không viết tắt trừ khi rất phổ biến trong ngành.
- Đúng giới hạn từ — vượt là bị trả lại.
- Mức khẳng định phải khớp với phần bàn luận — không mạnh hơn.
Đặt tiêu đề
- Nêu rõ bài nói về gì — người đọc quyết định trong ba giây.
- Chứa các từ khoá người ta sẽ dùng để tìm — tiêu đề là yếu tố tra cứu quan trọng nhất.
- Nêu đối tượng và bối cảnh nếu chúng quan trọng — nghiên cứu ở đâu, với ai.
- Cụ thể hơn là hoa mỹ — tiêu đề bóng bẩy khó tìm và dễ bị hiểu nhầm.
- Độ dài vừa phải — quá dài thì không ai đọc hết, quá ngắn thì không rõ.
- Kiểm giới hạn ký tự của tạp chí.
Các dạng tiêu đề
- Nêu chủ đề — trung tính, phổ biến nhất, an toàn.
- Nêu kết quả chính — mạnh hơn, nhưng phải chắc chắn về kết quả.
- Dạng câu hỏi — thu hút nhưng một số tạp chí không thích.
- Có hai phần ngăn bởi dấu hai chấm — phần đầu nêu chủ đề, phần sau nêu cụ thể. Rất phổ biến và hiệu quả.
- Xem các bài trong tạp chí bạn định gửi — quy ước khác nhau giữa các nơi.
Chọn từ khoá
- Chọn theo cách người khác sẽ tìm bài của bạn, không theo cách bạn mô tả nó.
- Dùng thuật ngữ chuẩn của ngành — nếu lĩnh vực có hệ thống từ khoá, dùng nó.
- Đừng lặp lại nguyên các từ đã có trong tiêu đề — dùng từ khoá để mở rộng phạm vi tìm thấy.
- Gồm cả từ chung và từ cụ thể — lĩnh vực, phương pháp, đối tượng, bối cảnh.
- Xem từ khoá của các bài tương tự — chúng cho biết quy ước của ngành.
Các lỗi thường gặp
- Tóm tắt không có kết quả cụ thể — chỉ nói đã nghiên cứu và có kết quả.
- Kết luận trong tóm tắt mạnh hơn trong bài.
- Tiêu đề quá chung — người đọc không biết bài khác gì hàng trăm bài cùng chủ đề.
- Tiêu đề dùng từ hiếm hoặc chơi chữ — không ai tìm ra được.
- Từ khoá lặp lại tiêu đề.
- Viết tóm tắt trước khi viết bài rồi quên cập nhật khi nội dung đã đổi.
Kiểm lại
- Đưa tóm tắt cho đồng nghiệp ngoài chuyên môn hẹp — họ hiểu bạn làm gì và tìm ra gì không.
- Đối chiếu mọi số liệu trong tóm tắt với thân bài.
- Kiểm mức khẳng định khớp với phần bàn luận.
- Tìm thử bằng chính từ khoá của bạn — bài tương tự có ra không.
- Đọc lại tiêu đề sau khi bài đã xong — nội dung có thể đã dịch chuyển.
Một điều đáng nhớ
Tóm tắt là bản rút gọn duy nhất của công trình mà phần lớn người trong ngành sẽ đọc.
Một giờ dành cho nó có tác động lớn hơn nhiều so với một giờ mài câu chữ ở giữa phần bàn luận — vì đó là phần quyết định bài của bạn có tới được người đọc hay không.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào nên viết tóm tắt?
Cuối cùng, khi bài đã xong và bạn biết chắc nó nói gì — viết trước rồi quên cập nhật là lỗi phổ biến.
Tóm tắt cần có gì?
Bối cảnh và vấn đề, mục tiêu, phương pháp gồm thiết kế và cỡ mẫu, kết quả chính có số liệu cụ thể, và kết luận đúng mức.
Đặt tiêu đề thế nào?
Nêu rõ bài nói về gì, chứa các từ khoá người ta sẽ dùng để tìm, và cụ thể hơn là hoa mỹ — tiêu đề bóng bẩy khó tìm và dễ hiểu nhầm.
Chọn từ khoá thế nào?
Theo cách người khác sẽ tìm bài của bạn chứ không theo cách bạn mô tả nó — và đừng lặp lại nguyên các từ đã có trong tiêu đề.
Vì sao tóm tắt quan trọng?
Vì đó là bản rút gọn duy nhất của công trình mà phần lớn người trong ngành sẽ đọc — nó quyết định bài có tới được người đọc hay không.
