Lộ trình kỹ năng: học gì trước, học gì sau

Người mới bắt đầu làm nghiên cứu thường học phần mềm phân tích trước — vì nó cụ thể và có khoá dạy sẵn.

Nhưng đó là bước thứ tư. Học sai thứ tự khiến bạn phân tích rất tốt một bộ dữ liệu không trả lời được câu hỏi nào.

Thứ tự hợp lý

Một: đọc có chọn lọc. Bạn cần đọc được nhanh và biết cái gì đáng đọc trước khi làm bất cứ việc gì khác.

Hai: đặt câu hỏi nghiên cứu. Mọi quyết định sau đó dẫn xuất từ đây.

Ba: thiết kế nghiên cứu. Câu hỏi quyết định thiết kế; thiết kế quyết định dữ liệu cần thu.

Bốn: thu và phân tích dữ liệu. Bây giờ mới tới phần mềm — và bạn biết mình cần gì ở nó.

Năm: viết và công bố.

Sáu: xin tài trợ và quản lý đề tài.

Nhóm một: đọc và tổng hợp

• Đọc theo lớp — tóm tắt và kết luận trước, rồi mới đọc kỹ phần cần.
• Tìm nguồn hiệu quả — đi ngược từ danh mục tham khảo, đi xuôi từ các bài trích dẫn.
• Đánh giá nguồn — ai viết, đăng ở đâu, khi nào, có dẫn nguồn không.
• Quản lý nguồn — dùng phần mềm quản lý trích dẫn ngay từ đầu.
• Viết tổng quan như một lập luận, không phải danh sách.

Nhóm hai: đặt câu hỏi và thiết kế

• Thu hẹp từ chủ đề tới câu hỏi trả lời được.
• Nhận diện dạng câu hỏi — mô tả, so sánh, quan hệ, nhân quả, khám phá.
• Chọn phương pháp theo câu hỏi, không theo thứ mình quen.
• Thiết kế chọn mẫu — và biết giới hạn của mẫu bạn có.
• Nhận ra các mối đe doạ tới giá trị của nghiên cứu.

Nhóm ba: dữ liệu và phân tích

• Xây công cụ thu dữ liệu — bảng hỏi, hướng dẫn phỏng vấn, quy trình đo.
• Quản lý dữ liệu — tổ chức tệp, phiên bản, sao lưu, bảo mật.
• Phân tích phù hợp với loại dữ liệu — đây là chỗ phần mềm vào cuộc.
• Trình bày kết quả — bảng và hình tự đứng được.
• Diễn giải đúng mức — không khẳng định vượt quá dữ liệu.

Nhóm bốn: viết và công bố

• Cấu trúc bài báo — mỗi phần trả lời một câu hỏi.
• Viết rõ ràng — câu ngắn, nhất quán thuật ngữ.
• Chọn tạp chí — và tránh nơi kém uy tín.
• Trả lời phản biện — đầy đủ, có lập luận, tôn trọng.
• Hiểu quy trình bình duyệt để biết kỳ vọng đúng.

Nhóm năm: liêm chính và hợp tác

• Trích dẫn và phòng đạo văn — nên học sớm, không đợi tới lúc viết.
• Quy tắc đứng tên và cách thoả thuận từ đầu.
• Phê duyệt đạo đức — quy trình và thời gian.
• Làm việc nhóm và hướng dẫn học viên.
• Nhóm này không phải học sau cùng — nó đi song song với mọi nhóm khác.

Cách luyện

• Học theo dự án thật, không học lý thuyết suông — một nghiên cứu nhỏ dạy nhiều hơn năm khoá học.
• Bắt đầu từ một câu hỏi nhỏ bạn trả lời được trong vài tháng.
• Tham gia nhóm của người có kinh nghiệm — học bằng cách quan sát cách họ làm.
• Nhận lời bình duyệt cho tạp chí khi đã đủ kinh nghiệm — nó dạy bạn viết tốt hơn nhiều.
• Đọc phần phương pháp của các bài trong ngành — nó là giáo trình miễn phí.

Một điều đáng nhớ

Nếu bạn đang cân nhắc học một kỹ năng nghiên cứu, hãy hỏi: tôi đang tắc ở bước nào?

Rất nhiều người học phân tích nâng cao trong khi vấn đề thật nằm ở câu hỏi nghiên cứu chưa rõ — và không có phần mềm nào sửa được điều đó.

Câu hỏi thường gặp