Đứng tên tác giả: thoả thuận trước, không tranh cãi sau

Tranh chấp về việc ai được đứng tên và đứng ở đâu là một trong những mâu thuẫn phổ biến nhất trong công việc nghiên cứu.

Và gần như toàn bộ đều phòng được — bằng một cuộc trao đổi ở đầu dự án, khi chưa có gì để tranh.

Tiêu chí đứng tên

Các tiêu chí được chấp nhận rộng rãi thường yêu cầu người đứng tên phải:

• Đóng góp đáng kể vào ý tưởng, thiết kế, thu thập, phân tích hoặc diễn giải dữ liệu.
• Tham gia viết hoặc sửa bản thảo về mặt nội dung học thuật.
• Duyệt bản cuối cùng trước khi gửi.
• Chịu trách nhiệm về công trình.
• Đọc quy định cụ thể của tạp chí bạn gửi — nhiều nơi yêu cầu khai báo đóng góp của từng người.

Những đóng góp không đủ để đứng tên

• Chỉ cấp kinh phí.
• Chỉ cung cấp dữ liệu hoặc mẫu mà không tham gia gì thêm.
• Chỉ giữ chức vụ quản lý ở đơn vị.
• Chỉ hỗ trợ kỹ thuật thuần tuý.
• Những đóng góp này ghi nhận ở phần lời cảm ơn — và nên ghi nhận, đừng bỏ qua.

Thoả thuận từ đầu dự án

• Bàn ngay khi bắt đầu, không phải khi sắp gửi bài.
• Thống nhất ai làm gì — và nói rõ điều đó ứng với vị trí nào.
• Ghi lại bằng văn bản — một thư điện tử gửi cả nhóm là đủ.
• Nói rõ điều gì xảy ra nếu ai đó không hoàn thành phần của mình.
• Xem lại thoả thuận nếu vai trò thay đổi trong quá trình làm.

Về thứ tự tác giả

• Quy ước khác nhau giữa các ngành — hỏi người có kinh nghiệm trong chính ngành bạn.
• Ở nhiều ngành, tác giả đầu là người đóng góp nhiều nhất vào công trình.
• Tác giả liên hệ là người chịu trách nhiệm trao đổi với tạp chí — không nhất thiết là tác giả đầu.
• Nếu hai người đóng góp ngang nhau, một số tạp chí cho phép ghi chú điều đó.
• Bàn về thứ tự cùng lúc với bàn về việc ai đứng tên — đừng để riêng ra.

Các tình huống khó

• Người hướng dẫn và học viên — bàn rõ từ đầu, đặc biệt với bài từ luận văn. Ở nhiều ngành, học viên là tác giả đầu nếu họ làm phần lớn công việc.
• Người rời dự án giữa chừng — nếu đã đóng góp đáng kể thì vẫn nên đứng tên; thoả thuận trước điều này.
• Người tham gia muộn — làm rõ đóng góp có đủ tiêu chí không.
• Người không phản hồi khi cần duyệt bản cuối — đây là lý do nên có mốc thời gian rõ trong thoả thuận.
• Người đề nghị thêm tên ai đó không tham gia — đây là vi phạm liêm chính, và bạn có quyền từ chối.

Nếu có tranh chấp

• Quay lại thoả thuận ban đầu — đây là lý do phải ghi bằng văn bản.
• Nói riêng và nói về đóng góp cụ thể, không nói về cảm giác công bằng.
• Nhờ một người thứ ba có kinh nghiệm làm trung gian nếu cần.
• Hỏi quy trình của cơ sở — nhiều nơi có hướng dẫn hoặc bộ phận xử lý.
• Giữ mọi trao đổi.
• Đừng gửi bài khi tranh chấp chưa giải quyết — nó gây rắc rối lớn hơn nhiều về sau.

Nếu bạn là người ở vị thế yếu hơn

• Vẫn nên bàn từ đầu — im lặng không bảo vệ bạn.
• Ghi lại đóng góp của bạn trong suốt quá trình.
• Hỏi người có kinh nghiệm ngoài nhóm xem quy ước ngành là thế nào.
• Nếu thấy không công bằng, nêu bằng dữ liệu về đóng góp, không nêu bằng cảm xúc.
• Cơ sở thường có kênh hỗ trợ — hỏi trước khi tình huống thành nghiêm trọng.

Một điều đáng nhớ

Cuộc trao đổi về đứng tên dễ nhất vào ngày đầu tiên của dự án — khi chưa ai bỏ công sức và chưa có gì để mất.

Nó khó nhất vào ngày bản thảo đã xong. Một thư điện tử ở đầu dự án ghi rõ ai làm gì và đứng ở đâu là cách phòng rẻ nhất cho một trong những mâu thuẫn tốn kém nhất.

Câu hỏi thường gặp