Câu hỏi nghiên cứu: thứ quyết định toàn bộ công trình

Người mới nghiên cứu thường vội bắt tay vào thu dữ liệu. Nhưng nếu câu hỏi nghiên cứu chưa rõ, mọi thứ sau đó đều mơ hồ theo.

Đây là chỗ đáng đầu tư nhất — và cũng là chỗ dễ sửa nhất, vì sửa ở giai đoạn này không tốn gì.

Tiêu chí của một câu hỏi tốt

• Cụ thể — nêu rõ đối tượng, phạm vi, và cái bạn muốn biết.
• Trả lời được bằng dữ liệu — không phải câu hỏi về giá trị hay quan điểm.
• Bạn tiếp cận được dữ liệu cần thiết — ràng buộc thực tế lớn nhất.
• Chưa có câu trả lời — hoặc câu trả lời hiện có chưa thoả đáng.
• Đáng quan tâm với ai đó ngoài chính bạn.
• Làm được trong thời gian và nguồn lực bạn có.

Thu hẹp từ chủ đề tới câu hỏi

• Bắt đầu từ chủ đề rộng bạn quan tâm.
• Đọc tổng quan để biết đã ai làm gì — và chỗ nào còn trống.
• Thu hẹp theo đối tượng, phạm vi, thời gian, bối cảnh.
• Viết thành một câu hỏi — nếu viết không được thành một câu, nó chưa đủ rõ.
• Kiểm bạn trả lời được bằng dữ liệu gì — nếu không nêu được, quay lại thu hẹp tiếp.

Các dạng câu hỏi

• Mô tả — hiện trạng là gì, phân bố ra sao.
• So sánh — hai nhóm khác nhau thế nào.
• Quan hệ — hai yếu tố có liên hệ không.
• Nhân quả — yếu tố này có gây ra yếu tố kia không. Đòi hỏi thiết kế chặt nhất.
• Khám phá — hiện tượng này diễn ra thế nào, vì sao. Thường dùng phương pháp định tính.
• Dạng câu hỏi quyết định phương pháp — chọn câu hỏi trước, phương pháp sau.

Kiểm tính khả thi trước khi bắt đầu

• Dữ liệu ở đâu — bạn thu được, hay xin được, hay có sẵn.
• Nếu phải xin phép, xin ai và mất bao lâu.
• Cần bao nhiêu đối tượng hoặc mẫu — và bạn tiếp cận được chừng đó không.
• Cần thiết bị hoặc phần mềm gì — bạn có không.
• Mất bao lâu — so với thời gian bạn thật sự có.
• Có cần phê duyệt đạo đức không — và quy trình mất bao lâu.

Các lỗi thường gặp

• Quá rộng — lỗi phổ biến nhất, và là lý do hàng đầu khiến đề cương bị bác.
• Nhiều câu hỏi không liên quan nhau trong một nghiên cứu.
• Câu hỏi trả lời được bằng có hoặc không mà không có gì để bàn.
• Câu hỏi đã có câu trả lời rõ ràng — dấu hiệu chưa đọc đủ.
• Câu hỏi phụ thuộc vào dữ liệu bạn chưa chắc có được.
• Trộn câu hỏi nghiên cứu với mục tiêu thực tiễn — chúng khác nhau.

Kiểm lại bằng ba câu

• Tôi cần dữ liệu gì để trả lời câu này? Nếu không nêu được, câu hỏi chưa đủ cụ thể.
• Nếu kết quả ngược lại thì sao? Nếu cả hai kết quả đều thú vị, câu hỏi tốt. Nếu chỉ một kết quả có nghĩa, hãy xem lại.
• Ai quan tâm tới câu trả lời? Nếu không nêu được người cụ thể, hãy làm rõ ý nghĩa trước khi bắt đầu.

Một điều đáng nhớ

Một tuần dành cho việc mài câu hỏi nghiên cứu tiết kiệm nhiều tháng ở giai đoạn thu dữ liệu và phân tích.

Vì mọi quyết định sau đó — chọn phương pháp, chọn mẫu, chọn cách phân tích — đều dẫn xuất từ câu hỏi. Câu hỏi mơ hồ thì không quyết định nào có căn cứ.

Câu hỏi thường gặp