Nhiều người chọn phương pháp theo thứ mình quen, rồi ép câu hỏi nghiên cứu vào đó.
Đó là ngược thứ tự — và nó dẫn tới kết quả không trả lời được câu hỏi ban đầu.
Mỗi phương pháp trả lời loại câu hỏi nào
Định lượng trả lời: bao nhiêu, mức độ nào, có khác biệt không, có liên hệ không. Nó cho bạn con số và khả năng khái quát — với điều kiện mẫu đủ và chọn mẫu đúng.
Định tính trả lời: thế nào, vì sao, trải nghiệm ra sao, ý nghĩa là gì. Nó cho bạn chiều sâu và bối cảnh — nhưng không khái quát theo kiểu thống kê.
Không có phương pháp nào tốt hơn — chỉ có phương pháp phù hợp với câu hỏi.
Chọn định lượng khi
- Bạn muốn đo mức độ hoặc tần suất.
- Bạn muốn so sánh giữa các nhóm.
- Bạn muốn kiểm định một giả thuyết đã có.
- Bạn cần kết quả khái quát cho một tổng thể.
- Các khái niệm đã được định nghĩa và đo lường rõ ràng trong lĩnh vực.
Chọn định tính khi
- Chủ đề còn mới, chưa rõ các khái niệm chính là gì.
- Bạn muốn hiểu quá trình hoặc cơ chế, không chỉ kết quả.
- Bạn muốn hiểu trải nghiệm và cách người ta diễn giải.
- Bối cảnh quan trọng và không tách rời khỏi hiện tượng được.
- Bạn cần khám phá trước khi đo — nhiều nghiên cứu định lượng tốt bắt đầu từ một pha định tính.
Khi kết hợp cả hai
- Định tính trước, định lượng sau — khám phá để xây công cụ đo.
- Định lượng trước, định tính sau — tìm ra kết quả bất thường rồi tìm hiểu vì sao.
- Song song — hai nguồn dữ liệu bổ trợ cho cùng một câu hỏi.
- Kết hợp tốn nhiều nguồn lực hơn — chỉ làm khi câu hỏi thật sự cần.
- Nêu rõ vai trò của từng phần — kết hợp mà không nói rõ để làm gì thì là hai nghiên cứu rời nhau.
Các lỗi chọn phương pháp
- Chọn theo thứ mình quen thay vì theo câu hỏi.
- Dùng định lượng với mẫu quá nhỏ để rút ra kết luận khái quát.
- Dùng định tính rồi báo cáo tỷ lệ phần trăm như thể nó khái quát được.
- Kết hợp cả hai chỉ để trông đầy đủ mà không có lý do rõ.
- Chọn phương pháp trước khi đọc tổng quan — bạn chưa biết lĩnh vực dùng gì.
Kiểm trước khi quyết
- Viết câu hỏi nghiên cứu ra một câu và xem nó hỏi cái gì.
- Xem các nghiên cứu tương tự dùng phương pháp nào — có lý do cho điều đó.
- Kiểm bạn có năng lực dùng phương pháp đó không — nếu chưa, tính thời gian học vào kế hoạch.
- Kiểm bạn tiếp cận được loại dữ liệu đó không.
- Hỏi người có kinh nghiệm trước khi bắt đầu thu dữ liệu — sau đó thì muộn.
Về chất lượng của từng loại
- Định lượng: mẫu đại diện, công cụ đo có độ tin cậy và giá trị, phân tích phù hợp với loại dữ liệu.
- Định tính: quy trình thu và phân tích minh bạch, đủ dữ liệu tới mức bão hoà, kiểm chứng bằng nhiều nguồn hoặc nhiều người mã hoá.
- Cả hai đều cần nêu rõ hạn chế — và hạn chế của mỗi loại là khác nhau.
Một điều đáng nhớ
Trước khi chọn phương pháp, hãy viết câu hỏi nghiên cứu ra và khoanh vào từ hỏi — bao nhiêu, có khác không, hay là thế nào, vì sao.
Từ hỏi đó gần như luôn chỉ ra phương pháp. Nếu bạn không khoanh được từ nào, vấn đề nằm ở câu hỏi chứ chưa phải ở phương pháp.
Câu hỏi thường gặp
Định lượng và định tính trả lời loại câu hỏi nào?
Định lượng trả lời bao nhiêu, mức độ nào, có khác biệt không; định tính trả lời thế nào, vì sao, trải nghiệm ra sao — không có phương pháp nào tốt hơn, chỉ có phương pháp phù hợp với câu hỏi.
Khi nào nên chọn định tính?
Khi chủ đề còn mới chưa rõ các khái niệm chính, khi bạn muốn hiểu quá trình hoặc cơ chế, khi bối cảnh quan trọng, hoặc khi cần khám phá trước khi đo.
Khi nào nên kết hợp cả hai?
Định tính trước để xây công cụ đo, hoặc định lượng trước rồi định tính để tìm hiểu kết quả bất thường — nhưng kết hợp tốn nhiều nguồn lực hơn, chỉ làm khi câu hỏi thật sự cần.
Các lỗi chọn phương pháp là gì?
Chọn theo thứ mình quen thay vì theo câu hỏi, dùng định lượng với mẫu quá nhỏ, dùng định tính rồi báo cáo tỷ lệ như thể khái quát được, và kết hợp chỉ để trông đầy đủ.
Cách kiểm nhanh nhất là gì?
Viết câu hỏi nghiên cứu ra và khoanh vào từ hỏi — bao nhiêu, có khác không, hay là thế nào, vì sao. Từ hỏi đó gần như luôn chỉ ra phương pháp.