Chọn mẫu: quyết định giới hạn của mọi kết luận bạn rút ra

Mẫu của bạn quyết định giới hạn của mọi kết luận bạn rút ra được — và không có phân tích nào cứu được một mẫu chọn sai.

Đây là quyết định phải làm đúng ngay từ đầu, vì sau khi thu dữ liệu thì không sửa được.

Bắt đầu từ tổng thể

• Xác định rõ tổng thể bạn muốn nói về — ai, ở đâu, trong khoảng thời gian nào.
• Kết luận của bạn chỉ áp dụng cho tổng thể đó, không rộng hơn.
• Nếu tổng thể quá rộng để tiếp cận, thu hẹp câu hỏi thay vì mở rộng suy luận.
• Nêu rõ tổng thể trong bài — nhiều bài không nói rõ và người đọc phải đoán.

Các cách chọn mẫu

• Ngẫu nhiên — mỗi đơn vị có cơ hội được chọn như nhau. Cho khả năng khái quát tốt nhất, nhưng thường khó thực hiện.
• Phân tầng — chia tổng thể thành các tầng rồi chọn trong mỗi tầng. Tốt khi bạn muốn bảo đảm đại diện cho các nhóm.
• Theo cụm — chọn các cụm rồi lấy toàn bộ hoặc một phần trong cụm. Thực tế hơn khi tổng thể phân tán.
• Thuận tiện — lấy ai tiếp cận được. Phổ biến nhất trong thực tế, và hạn chế nhiều nhất.
• Có chủ đích — chọn các trường hợp giàu thông tin. Phù hợp với nghiên cứu định tính.
• Nêu rõ bạn dùng cách nào và vì sao — người bình duyệt luôn hỏi.

Cỡ mẫu bao nhiêu là đủ

• Với định lượng: tính cỡ mẫu dựa trên hiệu ứng dự kiến và mức tin cậy mong muốn — làm trước khi thu dữ liệu, không phải sau.
• Với định tính: thu tới khi các trường hợp mới không còn đưa thêm ý nào lạ, và nêu rõ điều đó trong bài.
• Nhiều hơn không tự nó tốt hơn — mẫu lớn nhưng lệch vẫn cho kết luận sai.
• Tính dự phòng cho trường hợp không tham gia hoặc dữ liệu không dùng được.
• Nếu cỡ mẫu nhỏ vì ràng buộc thực tế, nêu rõ và điều chỉnh kết luận cho phù hợp.

Các sai lệch thường gặp

• Sai lệch do tự chọn — người tham gia khác người từ chối theo cách liên quan tới điều bạn đo.
• Sai lệch do khung chọn mẫu — danh sách bạn chọn từ đó không bao gồm hết tổng thể.
• Sai lệch do người rời bỏ — với nghiên cứu theo dõi dài, ai rời và vì sao là thông tin quan trọng.
• Sai lệch do người sống sót — chỉ quan sát được các trường hợp còn tồn tại.
• Ghi lại tỷ lệ tham gia và tỷ lệ rời bỏ — và so sánh nhóm tham gia với nhóm không, nếu có dữ liệu.

Ghi lại quá trình

• Bạn tiếp cận bao nhiêu, bao nhiêu đồng ý, bao nhiêu hoàn thành.
• Tiêu chí đưa vào và loại ra — nêu rõ và áp dụng nhất quán.
• Lý do loại các trường hợp — quyết định trước khi nhìn kết quả.
• Sơ đồ dòng chảy giúp người đọc theo dõi — nhiều lĩnh vực yêu cầu.
• Đừng loại trường hợp sau khi thấy chúng không hợp với giả thuyết — đây là vi phạm liêm chính.

Trình bày hạn chế

• Nêu rõ mẫu của bạn đại diện cho ai và không đại diện cho ai.
• Nếu dùng mẫu thuận tiện, nói thẳng — và điều chỉnh mức khẳng định cho phù hợp.
• Đừng khái quát vượt quá mẫu — đây là lỗi bị người bình duyệt bắt nhiều nhất.
• Nêu hạn chế không làm bài yếu đi — nó cho thấy bạn hiểu công trình của mình.

Với nghiên cứu định tính

• Mục tiêu không phải đại diện thống kê mà là chiều sâu và đa dạng của trường hợp.
• Chọn có chủ đích để có các trường hợp khác nhau đáng kể.
• Nêu rõ tiêu chí chọn và vì sao chúng phù hợp với câu hỏi.
• Đừng báo cáo tỷ lệ phần trăm như thể mẫu định tính khái quát được.

Một điều đáng nhớ

Trước khi thu dữ liệu, hãy viết một câu: kết quả của tôi sẽ nói về ai?

Câu đó phải khớp với cách bạn chọn mẫu. Nếu nó không khớp, sửa bây giờ — vì sau khi thu xong thì lựa chọn duy nhất còn lại là thu hẹp kết luận.

Câu hỏi thường gặp