Cấu trúc bài báo: mỗi phần trả lời một câu hỏi

Người mới viết bài báo thường thấy cấu trúc gò bó. Nhưng nó chặt vì mỗi phần trả lời đúng một câu hỏi mà người đọc đặt ra theo thứ tự.

Hiểu điều đó thì việc viết dễ hơn nhiều — bạn biết cái gì thuộc về đâu.

Mỗi phần trả lời câu hỏi gì

• Mở đầu: vì sao vấn đề này đáng nghiên cứu, và chỗ nào còn trống?
• Tổng quan tài liệu: người khác đã biết gì rồi?
• Phương pháp: anh làm thế nào, và tôi có lặp lại được không?
• Kết quả: anh tìm ra gì?
• Bàn luận: điều đó nghĩa là gì, và có hạn chế gì?
• Kết luận: đóng góp là gì, và tiếp theo nên làm gì?

Mở đầu

• Đi từ rộng tới hẹp — bối cảnh, vấn đề, khoảng trống, câu hỏi nghiên cứu của bạn.
• Nêu rõ khoảng trống — đây là phần thuyết phục người đọc rằng bài đáng đọc.
• Kết bằng câu hỏi nghiên cứu hoặc mục tiêu — cụ thể, không mơ hồ.
• Ngắn — mở đầu dài dòng là dấu hiệu bạn chưa rõ mình muốn nói gì.

Phương pháp

• Viết đủ để người khác lặp lại được — đây là tiêu chí duy nhất.
• Nêu rõ đối tượng, cách chọn mẫu, công cụ, quy trình.
• Giải thích vì sao chọn phương pháp này, không chỉ mô tả bạn đã làm gì.
• Nêu cách xử lý dữ liệu — phần này hay bị viết sơ sài.
• Nêu phê duyệt đạo đức nếu nghiên cứu liên quan tới con người.

Kết quả

• Chỉ trình bày kết quả, không diễn giải — diễn giải thuộc phần bàn luận.
• Theo thứ tự các câu hỏi nghiên cứu.
• Bảng và hình phải tự đứng được — người đọc hiểu mà không cần đọc thân bài.
• Đừng lặp lại trong thân bài những gì bảng đã nói — nêu xu hướng chính thôi.
• Báo cáo cả kết quả không như mong đợi — chọn lọc kết quả là vấn đề về liêm chính.

Bàn luận

• Bắt đầu bằng câu trả lời cho câu hỏi nghiên cứu.
• So với các nghiên cứu trước — giống chỗ nào, khác chỗ nào, vì sao.
• Giải thích kết quả, đừng chỉ nhắc lại chúng.
• Nêu hạn chế thật — đây là phần được đánh giá cao, không phải điểm trừ.
• Đừng khẳng định vượt quá dữ liệu — lỗi phổ biến nhất trong phần này.

Tóm tắt và từ khoá

• Viết tóm tắt cuối cùng, sau khi bài đã xong.
• Đủ bốn phần: mục tiêu, phương pháp, kết quả chính, kết luận.
• Có số liệu cụ thể nếu tạp chí cho phép.
• Đây là phần được đọc nhiều nhất — nhiều người chỉ đọc tóm tắt.
• Từ khoá chọn theo cách người khác sẽ tìm bài của bạn.

Thứ tự nên viết

• Phương pháp trước — dễ nhất, bạn chỉ mô tả việc đã làm.
• Rồi kết quả — cùng với bảng và hình.
• Rồi bàn luận.
• Rồi mở đầu — lúc này bạn đã biết bài nói gì nên viết mở đầu chính xác hơn.
• Tóm tắt cuối cùng.
• Viết theo thứ tự này nhanh hơn nhiều so với viết từ đầu tới cuối.

Các lỗi cấu trúc thường gặp

• Diễn giải trong phần kết quả.
• Đưa kết quả mới trong phần bàn luận.
• Tổng quan tài liệu thành danh sách liệt kê thay vì lập luận dẫn tới khoảng trống.
• Phương pháp không đủ để lặp lại.
• Kết luận không nối với dữ liệu.
• Không nêu hạn chế — người bình duyệt sẽ nêu giúp bạn.

Một điều đáng nhớ

Trước khi viết mỗi phần, hãy tự hỏi: phần này trả lời câu hỏi nào của người đọc?

Nếu một đoạn không trả lời câu hỏi của phần đó, nó thuộc về chỗ khác — hoặc không thuộc về bài.

Câu hỏi thường gặp